Ünlü Daralması
 

Türkçede “a – e” geniş ünlüleri ile biten fillere “-yor” eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlüler daralarak “ı – i – u – ü” dar ünlülerine dönüşür. Bu kurala ünlü daralması denir.

Ünlü daralmasında;
a ünlüsü → ı veya u ünlüsüne,
e ünlüsü → i veya ü ünlüsüne dönüşerek daralır.



Örnek(ler)
» bekle – yor → bekliyor
↓geniş ↓dar
» başla – yor → başlıyor
» gülme – yor → gülmüyor
» susma – yor → susmuyor



> Kaynaştırma harfi, “de-“ ve “ye-“ fiillerinde ünlü daralmasına sebep olur, fakat bu sözcükler dışındaki diğre sözcüklerde daralmaya sebep olmaz.


Örnek(ler)
» de – y – ecek → diyecek
» ye – y – ecek → yiyecek
Bu örneklerde “y” kaynaştırma ünsüzü, ünlü daralmasına sebep olmuştur.
» anla – y – acak → anlayacak
Bu örnekte ise “y” kaynaştırma ünsüzü, ünlü daralmasına neden olmamıştır.



*Alıntı

Birkaç not iliştireyim buraya da ;p

1) Sonunda ünsüz bulunan fiillere şimdiki "yor" eki getirildiğinde arada oluşan ünlü, ne ünlü daralması ne de ünlü türemesindir. Bunlar sadece koruyucu ünlüdür. Orneklendireyim;

#bak-yor => bakıyor
#gel-yor => geliyor
#koş-yor => koşuyor
#gül-yor => gülüyor gibi.

2) "y" kaynaştırma ünsüzü sonunda "a-e" ünlüsü bulunan fiilleri okunusta daraltır ama bu durum yazıya aktarılmaz çünkü yazım yanlışı olur.

#almıyan,gelmiyen,başlıcak bunlar yanlış doğrusu ise; almayan, gelmeyen,başlayacak.

3) "de" fiili "ince" ya da "ip" ekini alarak zarf-fiil oluşturduğunda ünlü daralması olmaz.

#de-y-ince => deyince
#de-y-ip => deyip

《Diyip》 《Diyince》bunlar yanlış !


Ayyy kendime inanamıyorum, üşenmedim jxjxjx