Konya Tropikal Kelebek Bahçesi, kelebeklerin yanı sıra tropikal bölgelerden getirilen kurutulmuş böcek örnekleri ve canlı türlerle ziyaretçilerine farklı bir doğa deneyimi sunuyor.

Konya Tropikal Kelebek Bahçesi’ndeki eğitim sınıfında sergilenen ve doğal yaşam alanı ekvatoral bölge olan kurutulmuş böcekler, ziyaretçilerin dikkatini çekiyor.

Konya’da özel ısı ve nem koşullarında 2 bin metrekarelik uçuş alanına sahip Tropikal Kelebek Bahçesi, 195 tür bitki ve 60’dan fazla kelebek türüne doğal yaşam alanı sunuyor.



Bahçenin eğitim sınıfında ise aralarında nadir kelebek ve böcek türlerinden kurutulmuş örneklerin bulunduğu “Kelebek Sınıflandırması” ve “Böcek Köyü” bölümleri yer alıyor.

Tropikal Kelebek Bahçesi biyoloğu Pınar Temel, bahçenin sadece kelebeklere ev sahipliği yapmadığını, tropik canlılardan örnekleri de barındırdığını söyledi.

Bitkiler, böcekler ve kelebeklerin bahçe için önemli öğeler olduğunu ifade eden Temel, “Müze bölümümüzde bulunan böcekler ekvatoral bölgede yaşayan, tropik bölgede yaşayan böcek gruplarında yer almakta ve buraya geldiğinizde bu böceklerin hepsinin gerçek kurutulmuş örnekleriyle birlikte görebilirsiniz.” dedi.

Müze bölümüne girildiğinde her birinin farklı özelliği olan birçok böceğin bir arada görülebildiğini ifade eden Temel, sözlerini şöyle sürdürdü:

Okul çağındaki çocuklara yönelik “eğitim sınıfı” uygulamalarının da olduğunu anlatan Temel, uygulama kapsamında öğrencilerin canlı hayvanları yakından görerek onları tanıyabilme imkanı bulduğunu bildirdi.



Çocukların bu sınıfta canlı böceklere temas etme imkanının olduğunu dile getiren Temel, şunları kaydetti:

Bolivya ormanlarında yaşayan küçük benekli bir kedinin, bugüne kadar başka yaban kedileriyle karıştırıldığı ortaya çıktı. DNA analizleriyle gizemi çözülen hayvanın bilim dünyası için yeni bir tür olduğu belirlendi; araştırmacılar, keşfin dünyanın hala bilinmeyen canlılarla dolu olduğunu gösterdiğini vurguladı.

Yaklaşık evcil kedi büyüklüğündeki küçük yaban kedisi, üzerindeki benek ve çizgiler nedeniyle bölgedeki benzer türlerden 100 yıldan uzun süredir ayırt edilemedi. Bilim insanları ancak genetik incelemeler sonucunda bu hayvanın diğerlerinden farklı bir tür olduğunu ortaya çıkardı.

Yeni türe Leopardus tilcayo adı verildi. “Tilcaya kedisi” olarak tanımlanan türün, Güney ve Orta Amerika'da yaşayan küçük yaban kedilerinden oluşan kaplan kedileri grubuna dahil olduğu belirlendi.

Araştırmacılar, keşfin özellikle Bolivya'nın yeterince incelenmemiş ormanlarının barındırdığı biyolojik çeşitliliğe dikkat çektiğini belirtti.

Yeni türün keşfindeki en önemli ipucu ise Bolivya'daki bir kurtarma merkezinde yaşayan 10 yaşındaki Tigrino oldu. Tigrino yıllar önce ormanda bulunduğunda, onu bulan kişi küçük hayvanı evcil bir kedi yavrusu zannetti. Ancak hayvan büyüdükçe davranışları ve görünümü, sıradan bir ev kedisinden oldukça farklı olduğunu ortaya koydu.

Bolivyalı bilim insanı Paola Nogales-Ascarrunz de gönüllü olarak çalıştığı merkezde Tigrino'yu gördüğünde kedinin farklı olduğunu fark etti.

Bunun üzerine araştırmacılar, Bolivya'nın Yungas bölgesindeki benzer yaban kedisi gözlemlerini de incelemeye aldı.

Araştırmacılar, Tigrino'nun yanı sıra yaşayan farklı hayvanlardan ve müzelerde bulunan örneklerden DNA örnekleri topladı. Yapılan karşılaştırmalar, bugüne kadar birbirine çok benzeyen türler arasında değerlendirilen kedilerin genetik olarak daha karmaşık bir yapıya sahip olduğunu ortaya koydu.

Current Biology dergisinde yayımlanan çalışma, kaplan kedileri grubunda daha önce düşünüldüğü gibi üç değil, beş farklı tür bulunabileceğine işaret etti.

Araştırmanın sonuçları bilim dünyasında da dikkat çekti. Araştırmaya dahil olmayan National Museums Scotland memeliler uzmanı Andrew Kitchener, küçük benekli Güney Amerika kedilerinin birbirlerine çok benzemesi ve ellerinde az sayıda örnek bulunması nedeniyle sınıflandırılmalarının uzun süredir zor olduğunu belirtti.

Keşfin en dikkat çekici ayrıntılarından biri ise yeni türün şu an için doğrulanmış yalnızca bir yaşayan bireyinin bulunması.

Bilim insanları, Tigrino'nun Leopardus tilcayo türünün doğrulanmış tek yaşayan temsilcisi olduğunu belirtiyor. Ancak araştırmacılar, Bolivya'nın ormanlarında başka bireylerin de bulunabileceğini düşünüyor.

Oxford Üniversitesi'nden araştırmanın ortak yazarı Caroline Sartor, keşfin koruma çalışmaları açısından da önem taşıdığını belirterek, bir türün ne olduğunu ve nerede yaşadığını bilmeden korunmasının mümkün olmadığını vurguladı.

Kaplan kedileri, Güney ve Orta Amerika'da Costa Rica'dan Bolivya ve Arjantin'e kadar geniş bir coğrafyada görülüyor. Ancak birbirlerine son derece benzemeleri, bilim insanlarının bile bazı türleri ayırt etmesini zorlaştırıyor.

Ormansızlaşma, yaşam alanlarının yok edilmesi ve yasa dışı avcılık bu küçük yaban kedileri için önemli tehditler oluşturuyor.

Bilim dünyasında daha önce 41 yaşayan kedi türü tanımlanmıştı. Yeni keşif ve kaplan kedileri grubundaki olası yeni ayrımların doğrulanması halinde bu sayının 44 veya daha fazlasına ulaşabileceği belirtiliyor.

Böylece Bolivya ormanlarında yıllarca diğer kedilerin arasında kaybolan küçük bir yaban kedisi, DNA analizleri sayesinde bilim dünyasının yeni türü olarak kayıtlara geçti.

Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) tarafından nesli tehlike altında bulunan adi köpek balığının korunmasına katkı sağlamak amacıyla Eskişehir'de akvaryumda doğal yollarla dünyaya gelen 13 yavruyu markalanarak Edremit Körfezi'nde denize bırakıldı.

TÜDAV, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Hayvanat Bahçesi Sualtı Dünyası Akvaryumu'nda doğal yollarla 2 hafta önce dünyaya gelen 13 "mustelus mustelus" cinsi (adi köpek balığı) yavrusunu, geçen hafta Edremit Körfezi'nde doğal yaşam alanına bıraktı.

Bilimsel takip amacıyla markalanan köpekbalıkları, akvaryumdaki bakım ve beslenme süreçlerinin ardından denizle buluşturuldu.

Tarım ve Orman Bakanlığının izin ve koordinasyonunda gerçekleştirilen çalışmaya, TÜDAV'ın yanı sıra Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Hayvanat Bahçesi ve İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi'nden bilim insanları katıldı.

Dünya Doğa Koruma Birliği (IUCN) kırmızı listesinde "tehlike altında" kategorisinde yer alan türün doğal yaşam alanındaki durumunun izlenmesi ve elde edilecek bilimsel verilerle korunmasına katkı sağlanması hedefleniyor.

TÜDAV Üyesi Doç. Dr. Onur Gönülal, köpek balıklarının Akdeniz ve okyanuslarda besin zincirinin en üstünde yer alan yırtıcılar (predatörler) ve ekosistemde meydana gelen bozulmalardan ilk etkilenen canlılar olduğunu söyledi.

Gönülal, piramidin altındaki canlıların hepsinin önemli olduğunu ve oluşabilecek sorunun deprem etksini yapabileceğini belirterek, "Alt taraf çok az sallanır ama üst taraf oldukça fazla sallanır. Dolayısıyla ilk etkilenecek olan üst predatörlerdir. O yüzden köpek balıkları dahil olmak üzere üst seviyedeki yırtıcılar ekosistem için, bilim insanları için her zaman önemlidir." ifadesini kullandı.

Okyanuslarda ve Akdeniz'de köpek balıklarının yanı sıra balinalar ve bazı fok türlerinin de üst predatörler arasında yer aldığına işaret eden Gönülal, Akdeniz genelinde köpek balıklarının besin zincirinin üst basamaklarında önemli bir konuma sahip olduğunu vurguladı. Gönülal, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bir ekosistemin sağlıklı olup olmadığını köpek balıklarının dağılımına ve yaşantılarına bakarak çok rahatlıkla anlayabiliyoruz. Eğer herhangi bir şekilde bu üst predatörlere zarar verirseniz, onu yok ettiğiniz zaman yerine kimin geçeceğini de çok tahmin edemiyoruz. Dolayısıyla alt kısımlar tamamen etkileniyor."

Köpek balıklarının akvaryum ortamında dünyaya gelen yavrularının denize kazandırılmasına yönelik çalışmaların önemli olduğunun altını çizen Gönülal, "Akvaryumda bu türler vardı ve doğal yolla ürediler. Koruma altında ve sayıları giderek azalmış bir tür olduğu için gerekli istişareler yapıldıktan sonra yavruların doğaya salınmasına karar verilip gerekli izinler alındı." dedi.

Gönülal, yavruların, doğal yaşam alanlarına en uygun bölge olarak belirlenen Edremit Körfezi'nde denizle buluşturulduğuna dikkati çekerek, bu bölgenin tercih edilmesinde sıcaklık, tuzluluk ve habitat koşullarının etkili olduğunu söyledi.

Projenin en önemli amaçlarından birinin yavru köpek balıklarının denizdeki hareketlerinin ve gelişimlerinin izlenmesi olduğun işaret eden Gönülal, bu kapsamda bireylerin markalandığını da aktardı.

Gönülal, markalarda yavruların denize bırakılma tarihi, boy ve ağırlık bilgilerinin yanı sıra, yavrulardan birinin bulunması halinde TÜDAV'a ulaşılmasını sağlayacak iletişim bilgilerinin yer aldığını belirtti.

Yavruların markalama işleminin ardından deniz yüzeyinden kontrollü şekilde bırakıldığını anlatan Gönülal, "Su altına görüntüleme cihazıyla, nasıl yüzdüklerini ve hareketlerini kayıt altına aldık. Deniz yüzeyinde bir süre yüzüp alıştılar, ardından dip canlıları oldukları için dibe doğru inmeye başladılar." bilgisini verdi.

Gönülal, yavruların ortalama 30 santimetre boyunda, ağırlıklarının ise yaklaşık 60 gram civarında olduğunu paylaştı.

Literatürde türün bir yıl dolmadan eşeysel olgunluğa ulaşabildiğine ilişkin bilgiler bulunduğunu anımsatan Gönülal, yavruların en az bir yıl sağlıklı şekilde yaşamalarının önemli bir gösterge olacağını bildirdi. Gönülal, şunları kaydetti:

"Bir yıl içinde veya bir buçuk yıl içinde bu canlılardan bir haber alırsak çok mutlu olacağız. Edremit Körfezi'nden saldık, başka bir yerde bulursak bizim için çok daha güzel bir veri olacak. Bu hayvan sadece bir bölgede bulunmuyor, başka yerlere de göç yapıyor diyebileceğiz."

Gönülal, köpek balıklarının balıkçılık faaliyetleri nedeniyle geçmişte ciddi baskı gördüğünü, bu türlerin korunmasında balıkçıların duyarlılığının büyük önem taşıdığının altını çizdi.

Çalışmanın devamlılığının sağlanmasında en önemli rolün balıkçılara düştüğüne dikkat çeken Gönülal, bölgede faaliyet gösteren balıkçılara ve dalış okullarına proje hakkında bilgi verildiğini ve broşürler bastırıldığını söyledi.

Balıkçıların, ağlarına köpek balığı takılması halinde canlı bireyleri mümkün olduğunca hızlı şekilde denize bırakmaları gerektiğini vurgulayan Gönülal, "Ağınıza vurduğu zaman, mümkünse hemen denize bırakın. Çünkü köpek balıkları kolay kolay ölmüyorlar. Ağdan çıktıktan sonra uzun süre canlı kalabiliyorlar." ifadesini kullandı.

Gönülal, akvaryumda dünyaya gelen köpek balıklarının doğaya salınmasının Türkiye'de bu tür açısından ilk örneklerden biri olduğunun altını çizerek, benzer çalışmaların farklı türler için de uygulanabileceğini dile getirdi. Gönülal, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bu çalışmaların sonuçlarını beklemeden bu tür çalışmalara ülke olarak ihtiyacımız var. Sadece köpek balıkları için değil, diğer koruma altındaki birçok tür için de yapılabilir. Ancak bilimsel olarak bir yerden destek alıp, doğru yöntemlerle ve gerekli izinleri alarak yapmak gerekiyor."